Wystarczyło jedno pismo, by sala obrad zamieniła się w publiczny trybunał bez prawa do obrony. Choć Komisja Skarg, Wniosków i Petycji po zbadaniu sprawy postawiła sprawę jasno – incydent po zamknięciu imprezy w muzeum miał charakter prywatny i Rada Miasta nie ma prawa się nim zajmować – podczas transmitowanej w sieci sesji przeforsowano odczytanie skargi na głos. Doszło przy tym do gorszącego paradoksu: tożsamość autora pisma starannie wygumkowano pod pretekstem ochrony danych osobowych, natomiast dyrektora miejskiej placówki wystawiono pod publiczny pręgierz.

Sąd kapturowy przed kamerami? Kulisy sesji, na której z dyrektora muzeum zdjęto tarczę RODO, a oskarżyciela ukryto w cieniu

Sprawa, która rozegrała się na oczach mieszkańców śledzących transmisję obrad, wykracza daleko poza mury jednej instytucji kultury. To niebezpieczny precedens pokazujący, jak łatwo samorządowe procedury mogą zostać użyte jako narzędzie nacisku na szefów miejskich jednostek – dyrektorów szkół, przedszkoli, ośrodków kultury czy instytucji społecznych.

Zaczęło się w kuluarach, już po oficjalnym zamknięciu jednego z wydarzeń w muzeum. Gdy zgasły mikrofony, a spotkanie przeszło w fazę prywatnych rozmów, jeden z przedstawicieli lokalnych mediów podjął próbę wciągnięcia dyrektora placówki w konfrontacyjną wymianę zdań. Kiedy szef muzeum – widząc, że rozmowa nie ma nic wspólnego z merytorycznym zbieraniem materiału, lecz nosi znamiona prowokacji – odmówił udziału w słownej utarczce, do urzędu trafiła skarga.

Komisja mówi „sprawa prywatna”, ale na sesji rusza spektakl

Zgodnie z samorządową procedurą pismo trafiło najpierw na stół Komisji Skarg, Wniosków i Petycji. Radni zasiadający w tym gremium, działając na podstawie art. 18b ustawy o samorządzie gminnym, przeanalizowali stan faktyczny i wypracowali jednoznaczną opinię: zdarzenie miało charakter prywatny, rozegrało się poza oficjalną częścią wydarzenia i w ogóle nie podlega kompetencjom Rady Miasta.

W normalnych warunkach takie ustalenie zamyka próbę rozgrywania prywatnych animozji na samorządowym forum. Zgodnie z art. 229 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego rada gminy rozpatruje bowiem wyłącznie skargi dotyczące zadań lub działalności kierowników miejskich jednostek organizacyjnych, a nie kuluarowe spory po zakończeniu oficjalnych uroczystości. Co istotne, murem za merytoryczną oceną komisji oraz obroną powagi instytucji stanął również Przewodniczący Rady Miasta, wskazując, że sprawy prywatne nie mogą być pożywką dla politycznego teatru.

Ustalenia komisji nie spodobały się jednak części radnych. Na sali sesyjnej – przed włączonymi kamerami rejestrującymi obrady do Biuletynu Informacji Publicznej – doprowadzono do publicznego odczytania treści skargi. Tym samym otwarto niebezpieczną puszkę Pandory: papier przyjmie wszystko, a skoro dziś przed kamerami odczytuje się prywatne pismo wymierzone w szefa muzeum, jutro dokładnie ten sam mechanizm można zastosować wobec każdego dyrektora szkoły czy urzędnika, który po godzinach pracy nie spodoba się niezadowolonemu rozmówcy.

ZOBACZ RÓWNIEŻ: Kiedy kończy się jawność, a zaczyna naruszenie dóbr osobistych?

Przepisy nie zostawiają złudzeń: mandat radnego nie daje immunitetu parlamentarnego, a transmisja sesji nie wyłącza przepisów Kodeksu cywilnego ani RODO.

RODO jednej prędkości: anonimowy oskarżyciel i wskazany palcem dyrektor

To, co wydarzyło się w trakcie odczytywania dokumentu, prawnicy zajmujący się ochroną danych osobowych określają mianem podręcznikowego naruszenia zasady równowagi stron.

Czytając pismo w sprawie uznanej przez komisję za prywatną, skrupulatnie pominięto imię i nazwisko skarżącego redaktora. Zasłonięto się przy tym przepisami RODO. Problem w tym, że tej samej ochrony odmówiono drugiej stronie prywatnego sporu. W odczytanym tekście bez wahania pozostawiono pełną nazwę funkcji dyrektora muzeum.

W świetle art. 4 pkt 1 unijnego rozporządzenia RODO informacja o jednoosobowym stanowisku w konkretnym mieście jest pełnoprawną daną osobową, bo w ułamku sekundy pozwala zidentyfikować konkretnego człowieka z imienia i nazwiska. Efekt? W oficjalnym nagraniu z sesji wisi dziś jednostronny akt oskarżenia w sprawie prywatnej, pod którym dla opinii publicznej nie podpisał się nikt, ale wiadomo dokładnie, w kogo ma uderzyć.

Cała konstrukcja skargi od początku opierała się zresztą na fałszywym założeniu, jakoby dyrektor instytucji kultury był „własnością publiczną” przez 24 godziny na dobę i musiał odpowiadać na każde pytanie rzucone w jego stronę na korytarzu. Tymczasem zarówno wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 marca 2006 roku (sygn. akt K 17/05), jak i art. 4 Prawa prasowego stawiają tu twardą granicę:

• Granice funkcji publicznej: kierownik jednostki miejskiej pełni funkcję publiczną tylko w zakresie wykonywania obowiązków służbowych, a po zakończeniu oficjalnych uroczystości chroni go prawo do prywatności i godności osobistej (art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego).

• Brak przymusu rozmowy pod presją: nawet w godzinach pracy żaden przepis w Polsce nie nakazuje dyrektorowi udziału w improwizowanych przesłuchaniach ad hoc. Ma on pełne prawo uciąć zaczepkę i zażądać pytań na piśmie.

O kulisach tego zdarzenia i granicach prawa rozmawiamy z Dyrektorem Muzeum.

„Koniec imprezy nie oznacza początku przesłuchania” – rozmowa z Dyrektorem Muzeum [dr. Jędrzejem Lipskim]

jas24info.pl: Panie Dyrektorze, jak czuje się szef instytucji kultury, który włącza transmisję sesji Rady Miasta i słyszy odczytywaną na swój temat prywatną skargę, podczas gdy nazwisko jej autora jest pilnie strzeżoną tajemnicą?

Dyrektor Muzeum [dr Jędrzej Lipski]:  Jako historyk i muzealnik widziałem w dokumentach różne rzeczy, ale przyznam, że zastosowanie takiej podwójnej miary na współczesnej sali sesyjnej potrafi zadziwić. Najbardziej uderzający jest tu brak elementarnej logiki: skoro właściwa komisja Rady Miasta po przeanalizowaniu sprawy stwierdza jednoznacznie, że zdarzenie miało charakter prywatny i nie leży w kompetencjach samorządu, to na jakiej podstawie prawnej moje dane – poprzez wskazanie jednoosobowej funkcji – są publicznie przetwarzane w sprawie prywatnej podczas transmisji obrad? Albo uznajemy pismo za prywatne i nie czytamy go przed kamerami, albo szanujemy symetrię praw obu stron. Sytuacja, w której oskarżyciel pozostaje anonimowy, a mnie wywołuje się do tablicy bez możliwości odparcia zarzutów w tym samym trybie, nie ma nic wspólnego ze standardami państwa prawa.

jas24info.pl: Wróćmy do samego źródła tej historii. Po zakończeniu wydarzenia w muzeum odmówił Pan rozmowy, którą ocenił Pan jako próbę prowokacji. W odpowiedzi pojawiła się teza, że dyrektor miejskiej placówki jest „osobą publiczną” przez całą dobę i nie ma prawa uchylić się od pytań dziennikarza.

Dyrektor Muzeum: To mit, który warto raz na zawsze odkłamać, bo powtarzanie go wprowadza opinię publiczną w błąd. Przez cały czas trwania oficjalnego wydarzenia byłem do pełnej dyspozycji uczestników oraz przedstawicieli mediów. Kiedy jednak część oficjalna zostaje zamknięta, a ktoś w kuluarach próbuje narzucić konfrontacyjny ton i wywołać słowną zaczepkę, mam pełne prawo powiedzieć „dziękuję, do widzenia”. Polskie prawo wyraźnie odróżnia pełnienie funkcji publicznej w ramach obowiązków służbowych od sfery prywatnej, w której przysługuje mi dokładnie taka sama ochrona godności i spokoju jak każdemu innemu mieszkańcowi.

„Współpraca z mediami opiera się na przepisach prawa i wzajemnym szacunku, a nie na wymuszaniu wypowiedzi pod presją. Żadna ustawa nie zamienia dyrektora muzeum w dyżurnego do całodobowych przesłuchań na korytarzu” – podkreśla dyrektor placówki.

jas24info.pl: Nawet gdyby przyjąć, że rozmowa dotyczyła spraw instytucji – czy Prawo prasowe daje dziennikarzowi prawo żądania natychmiastowej, ustnej odpowiedzi tu i teraz?

Dyrektor Muzeum: Oczywiście, że nie. Jako instytucja jesteśmy całkowicie transparentni – na każde oficjalne zapytanie prasowe czy wniosek o udostępnienie informacji publicznej odpowiadamy skrupulatnie i w ustawowych terminach. Forma pisemna ma jedną zasadniczą zaletę: pozwala operować sprawdzonymi faktami, dokumentami i liczbami, a przy tym chroni instytucję przed wyrwaniem pojedynczego zdania z kontekstu w emocjonalnej rozmowie. Ktoś, kto naprawdę szuka rzetelnej informacji o działalności muzeum, wysyła pytania drogą oficjalną, zamiast pisać skargi na to, że dyrektor nie dał się wciągnąć w utarczkę po imprezie.

jas24info.pl: Przeforsowanie odczytania takiego pisma na sesji wykracza poza Pana osobisty przypadek. Czy nie obawia się Pan, że w ten sposób stworzono w mieście niebezpieczny mechanizm, który jutro może uderzyć w każdego innego dyrektora szkoły, przedszkola czy instytucji miejskiej?

Dyrektor Muzeum: Właśnie dlatego o tej sprawie trzeba mówić głośno i precyzyjnie. Kierownicy miejskich jednostek odpowiadają za majątek publiczny, zespoły ludzi i realizację konkretnych zadań statutowych, i z tego rozlicza nas prawo oraz organizator. Jeżeli jednak dopuścimy do sytuacji, w której sala sesyjna staje się miejscem do odczytywania prywatnych skarg odrzuconych wcześniej merytorycznie przez Komisję Skarg, Wniosków i Petycji, to każdy szef jednostki w mieście może z dnia na dzień stać się celem podobnego ataku bez jakiejkolwiek weryfikacji faktów.

jas24info.pl: Nagranie z sesji, na którym odczytano pismo, trafiło do sieci. Zamierza Pan tak to zostawić, czy podejmie Pan kroki prawne – chociażby w kwestii wyciszenia tego fragmentu w archiwum BIP?

Dyrektor Muzeum: Analizuję tę sytuację od strony formalno-prawnej, szczególnie pod kątem bezpodstawnego przetwarzania danych w nagraniu z obrad, bo zgoda na takie praktyki oznaczałaby przyzwolenie na naruszanie dóbr osobistych w przyszłości. Dla mnie najważniejszy jest jednak fakt, że merytoryczna komisja Rady Miasta bezbłędnie oceniła prywatny charakter tej sprawy, a ze strony Pana Przewodniczącego Rady oraz bardzo wielu osób w mieście spotkałem się z ogromnym wsparciem i wyrazami solidarności. To najlepszy dowód na to, że zdrowy rozsądek i przyzwoitość wciąż mają w naszym samorządzie zdecydowaną większość.

jas24info.pl: Dziękuję za rozmowę.

Rozmawiał i opracował:  Alojzy Godos/Redakcja jas24info

 

Rada Miasta, Muzeum Miejskie, Komisja Skarg Wniosków i Petycji, RODO, Prawo prasowe, samorząd, kulisy sesji.

 

FOTO: Sala obrad Rady Miasta podczas sesji – dyskusja wokół prywatnej skargi na dyrektora muzeum.