W ciągu zaledwie dwunastu miesięcy Jastrzębie-Zdrój przeskoczyło w ogólnopolskim rankingu samorządów aż o 19 miejsc, wyprzedzając Tychy, Częstochowę, Dąbrowę Górniczą i Jaworzno. Kasa miasta zamknęła 2025 rok ze stu milionami nadwyżki operacyjnej i długiem, przy którym sąsiednie Żory i Rybnik wyglądają jak kredytobiorcy pod ścianą. Zanim jednak ktokolwiek otworzy szampana, warto spojrzeć na drugą stronę tabeli: era wielkiego górniczego CIT właśnie się skończyła, bezrobocie drgnęło w górę, a za rok o tej porze budżetowy rachunek będzie wyglądał zupełnie inaczej.
Jastrzębie-Zdrój na 16. miejscu w Polsce i prawie bez długów. Skąd ten awans i dlaczego 2027 rok będzie chwilą prawdy?
Dla każdego, kto na co dzień stoi w korkach na al. Piłsudskiego, martwi się sytuacją w Jastrzębskiej Spółce Węglowej albo próbuje znaleźć w mieście sensowną działkę pod dom, wiadomość z Krakowa mogła zabrzmieć jak pomyłka w druku.
A jednak: 13 listopada Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej wspólnie z Głównym Urzędem Statystycznym ogłosiła wyniki tegorocznego rankingu miast na prawach powiatu.
Jastrzębie-Zdrój wylądowało na 16. miejscu w Polsce wśród 48 miast niebędących siedzibami władz wojewódzkich. Jeszcze rok temu zajmowało dopiero 35. pozycję w kraju i 11. na Śląsku. Awans o dziewiętnaście oczek w dwanaście miesięcy to największy jednoroczny skok spośród wszystkich osiemnastu nie-stołecznych miast na prawach powiatu w naszym województwie. Za plecami Jastrzębia znalazły się w tym roku m.in. Tychy, Jaworzno, Dąbrowa Górnicza, Mysłowice, Częstochowa i Chorzów.
Dwie gale w pięć dni. Skąd wzięła się różnica między piątym a szóstym miejscem na Śląsku?
W tym zestawieniu nikt nie kupuje statuetki za obecność na bankiecie i nie decyduje o niej sympatia jury. Algorytm FRDL i GUS zasysa twarde rejestry Ministerstwa Finansów, Centralnej Komisji Egzaminacyjnej i statystyki publicznej, punktując cztery filary: pieniądze, usługi społeczne, środowisko oraz sprawność urzędu.
Żeby dobrze odczytać listopadowe wyniki, trzeba rozdzielić dwie osobne tabele opublikowane w odstępie pięciu dni:
-
13 listopada w Krakowie (ranking ogólnopolski): miasta wojewódzkie oceniano w odrębnej lidze (Katowice były tam szóste). Wśród pozostałych 18 śląskich miast na prawach powiatu Jastrzębie zajęło 5. miejsce, ustępując wyłącznie Żorom (3. w kraju), Bielsku-Białej (4.), wyprzedzajac Rybnik(8.) i Gliwice (11.).
-
18 listopada w Chorzowie (VI Ranking Gmin Województwa Śląskiego): wszystkie 19 śląskich miast na prawach powiatu wrzucono już do jednego worka, razem z Katowicami. Wyróżnioną pierwszą piątkę zgarnęły Bielsko-Biała, Żory, Katowice, Rybnik i Gliwice — Jastrzębie zameldowało się tuż za podium wyróżnień, na szóstym miejscu w całym regionie.
Po latach spędzonych w dolnej połowie krajowej tabeli miasto wróciło do ścisłej regionalnej czołówki. Dlaczego? Bo w 2025 roku po prostu zgadzała się księgowość.
Bilans 2025 roku pod lupą RIO: kasa na plusie, dług niemal zerowy
Pierwszy pełny rok budżetowy pod rządami prezydenta Michała Urgoła sprawdziła już Regionalna Izba Obrachunkowa w Katowicach. Z twardych liczb wyłania się obraz budżetu prowadzonego bardzo zachowawczo — wręcz defensywnie:
-
39,34 mln zł nadwyżki budżetowej (dochody: 863,15 mln zł, wydatki: 823,81 mln zł) zamiast planowanego deficytu.
-
109,16 mln zł nadwyżki operacyjnej — czyli tego, co zostaje w kasie po opłaceniu szkół, autobusów, opieki społecznej i urzędu. Rok wcześniej ta poduszka wynosiła 44,69 mln zł.
-
22,32 mln zł całkowitego długu na koniec 2025 roku. To zaledwie 2,6% rocznych dochodów i dokładnie 277 zł długu na jednego mieszkańca — wynik plasujący Jastrzębie w ścisłej krajowej czołówce najmniej zadłużonych dużych miast w Polsce.
Ten awans nie był wypadkiem przy pracy jednego algorytmu. W majowym Rankingu Finansowym Samorządu Terytorialnego Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu Jastrzębie-Zdrój przesunęło się o sześć pozycji w górę, na 13. miejsce wśród wszystkich 66 miast na prawach powiatu w Polsce, zgarniając maksymalną notę 1,00 za bezpieczeństwo zadłużenia. Z kolei samorządowe pismo „Wspólnota” wymieniło miasto w czwórce największych skoków w rankingu zamożności.
Na 16. lokatę w rankingu FRDL zapracowały też codzienne parametry, o których na sesjach rady mówi się znacznie ciszej niż o wielkich budowach:
-
Miejsca w przedszkolach: 988 dzieci objętych opieką na tysiąc maluchów w wieku 3–5 lat, wyraźnie powyżej średniej śląskiej i ogólnopolskiej.
-
Koszty administracji: utrzymanie urzędu pochłonęło 7,2% wszystkich wydatków budżetowych.
-
Aktywność społeczna: w mieście funkcjonuje 237 organizacji pozarządowych, a pula Budżetu Obywatelskiego przekracza 3,8 mln zł i rośnie razem z ustawowym progiem minimum 0,5% wydatków miasta.
Żory trzecie, Jastrzębie szesnaste. Mit o „umierającej sypialni” pęka w zderzeniu z danymi
Gdy tylko pojawia się nowy ranking, na jastrzębskich osiedlach i przy kawie w pracy wraca ten sam refren: „Zobaczcie na Żory, tam się budują i mają biznes, a z nas została tylko sypialnia”. Problem w tym, że statystyki GUS stawiają tę obiegową opinię na głowie.
Jastrzębie-Zdrój wciąż jest jednym z największych magnesów na rynku pracy w całym subregionie zachodnim. Sypialnią — i to bardzo dochodową — stały się dla naszych pracowników okoliczne gminy i sąsiednie miasta.
| Wskaźnik porównawczy | Jastrzębie-Zdrój | Żory | Co to oznacza w praktyce? |
| Bilans dojazdów do pracy | +10 457 osób (13 384 przyjeżdża / 2 927 wyjeżdża)* | −4 399 osób (2 874 przyjeżdża / 7 273 wyjeżdża) | Z Żor ponad 2,5 razy więcej osób wyjeżdża do pracy, niż do nich przyjeżdża. Jastrzębie daje etaty całemu powiatowi i sąsiadom. |
| Średnia płaca brutto | 12 939 zł (2025 r., 138% średniej krajowej)* | poniżej 7 500 zł (2024 r., poniżej średniej krajowej) | Nawet pamiętając o różnicy jednego roku i bonusach górniczych, siła płacowa tutejszych zakładów bije sąsiada. |
| Nowe mieszkania (2024 r.) | 104 (1,27 na 1000 mieszkańców) | 695 (11,24 na 1000 mieszkańców) | W mniejszych Żorach oddaje się niemal dziewięć razy więcej mieszkań w przeliczeniu na tysiąc mieszkańców. |
| Roczne saldo migracji | −483 osoby | +231 osób | Mieszkańcy wyprowadzają się z Jastrzębia tuż za miedzę. |
| Wpływy z PIT na 1 mieszkańca | ok. 3 450 zł | blisko 5 000 zł | Podatek od jastrzębskich wypłat coraz częściej zasila budżety sąsiadów. |
*Uwaga metodologiczna: w statystyce GUS średnie wynagrodzenie i bilans dojazdów są mocno podbijane przez fakt, że w Jastrzębiu-Zdroju mieści się centrala Jastrzębskiej Spółki Węglowej (wraz z Barbórką i „czternastką” oraz rozbudowaną strukturą zakładów w regionie). Poza górnictwem realne pensje mieszkańców są wyraźnie niższe.
Schemat powtarza się od lat niemal jak w zegarku. Inżynier, górnik albo specjalista zarabiający w Jastrzębiu dobrze ponad średnią krajową rozgląda się za własnym kątem. W 80-tysięcznym mieście w całym 2024 roku oddano do użytku raptem 104 nowe mieszkania — niemal wyłącznie domy budowane prywatnie, przy śladowej ofercie deweloperskiej (zaledwie pięć transakcji na rynku pierwotnym). Przyczyny są doskonale znane na miejscu: szkody górnicze, niedobór uzbrojonych działek pod zabudowę jednorodzinną, brak pociągu w stronę Katowic i zabudowa z lat 60. i 70. zdominowana przez wielką płytę.
Efekt? Pracownik kupuje działkę albo szeregówkę w Pawłowicach, Mszanie, Zebrzydowicach czy Żorach. Rano przyjeżdża zarobić do Jastrzębia, jeździ po tutejszych drogach, ale swój podatek PIT zostawia już tam, gdzie śpi.
Sąsiedzi nie wygrali jednak tego wyścigu za darmo. Wystarczy położyć obok siebie gęstość prywatnego biznesu i tabelę zadłużenia na koniec 2025 roku:
| Miasto | Firmy w REGON (na 1000 mieszk.) | Spółki z kapitałem zagranicznym | Dług (koniec 2025 r.) | Dług do dochodów | Dług na 1 mieszkańca |
| Jastrzębie-Zdrój | 83 | 19 | 22,32 mln zł | 2,6% | 277 zł |
| Żory | 113 | 56 | 483,0 mln zł* | 54,9% | 7 808 zł |
| Rybnik | 122 | 88 | 519,5 mln zł | 35,7% | 4 034 zł |
| Bielsko-Biała | 182 | wielokrotnie szersza baza | brak w zest. regionalnym | — | — |
*W połowie 2026 roku zadłużenie Żor przekroczyło już 513 mln zł. Ogólnopolska mediana długu w miastach na prawach powiatu to 3 743 zł na mieszkańca.
Liczby mówią wprost: Jastrzębie odstaje od sąsiadów pod względem liczby małych i średnich firm prywatnych, ale Żory i Rybnik swój inwestycyjny rozpęd kupiły na gigantyczny kredyt. Podczas gdy na każdego mieszkańca Żor przypada dziś prawie 8 tys. zł miejskiego długu, Jastrzębie wchodzi w nadchodzące lata praktycznie z czystym kontem.
Koniec wielkiego górniczego CIT. Dlaczego 2026 rok boleśnie ostudził nastroje?
Listopadowy sukces z Krakowa ma jeden potężny haczyk: kalendarz. Ranking ogłoszony jesienią 2026 roku jest fotografią z 2025 roku oraz średnich z lat 2023–2025. A rok 2025 był najpewniej ostatnim sezonem, w którym budżet Jastrzębia unosiła potężna fala podatku CIT z górnictwa.
W tamtym roku do miejskiej kasy wpłynęło z CIT aż 237,4 mln zł — to 27,5% wszystkich dochodów miasta. Dla porównania: w Rybniku CIT odpowiada za 1,2% budżetu, a w Żorach za 2,1%. Żaden z sąsiadów nie miał finansów tak mocno przypiętych do jednego koła zamachowego.
W 2026 roku to uzależnienie uderzyło z pełną mocą. Po gorszych wynikach JSW prognozowane wpływy z CIT runęły o 92,8% — z 237,4 mln zł do zaledwie 17 mln zł. Do tego doszły zasady nowej ustawy o dochodach samorządów, które na podstawie tłustych, historycznych lat wyliczyły Jastrzębiu 122 mln zł mechanizmu wyrównawczego (korekty z tytułu zamożności).
W efekcie w grudniu 2025 roku miasto musiało uchwalić budżet na 2026 rok z pierwotnym deficytem 128,7 mln zł. Opozycja zaczęła wtedy ostrzegać, że według Wieloletniej Prognozy Finansowej dług może wystrzelić do 97 mln zł już w 2026 roku, a do 2029 roku sięgnąć nawet 221 mln zł. Nadziei na szybki powrót dawnych wpływów nie dają też wyniki samej JSW — w pierwszym kwartale 2026 roku spółka wykazała ponad 611 mln zł straty netto i uruchomiła odprawy dla ponad tysiąca pracowników, tnąc zatrudnienie.
Magistrat nie założył jednak rąk. Prezydent Michał Urgoł, wsparty uchwałą Rady Miasta i Śląskiego Związku Gmin i Powiatów, wywalczył w lipcu 2026 roku 26,36 mln zł bezzwrotnej rekompensaty z rezerwy celowej Ministerstwa Finansów. To ścięło pierwotny deficyt o ponad jedną piątą. Przez pierwsze półrocze 2026 roku ostre pilnowanie wydatków pozwoliło nawet lekko zbić zadłużenie — do 21,1 mln zł.
Trzy hamulce, których nie przykryje żaden dyplom
Sama dyscyplina budżetowa nie naprawi jednak trzech strukturalnych problemów miasta, które bezlitośnie wytykają dane GUS i raport Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu:
-
Zbyt mało inwestycji i pieniędzy z Unii. W 2025 roku wydatki majątkowe pochłonęły zaledwie 11,7% budżetu (96,7 mln zł, czyli 1 201 zł na mieszkańca — niemal o połowę mniej niż w Rybniku czy Gliwicach, gdzie przekraczały 2 100 zł). Z zaplanowanych inwestycji wykonano 85%, a wskaźnik pozyskiwania środków unijnych wyniósł skromne
0,17na1,00. -
Drogie szkoły. Oświata i wychowanie kosztują miasto 335,2 mln zł rocznie, czyli 40,7% całego budżetu.
-
Starzenie się miasta i sygnał alarmowy z pośredniaka. Jastrzębie skurczyło się do 80,5 tys. mieszkańców (spadek o 10,8% w dekadę), a mediana wieku dobija do 46,4 roku. Demografowie FRDL wskazują miasto w wąskiej grupie trzech powiatów w Polsce najbardziej zagrożonych długofalowym ubytkiem ludności przekraczającym 40%. Równolegle we wrześniu 2026 roku stopa bezrobocia podskoczyła do 5,6% (+1,3 pkt proc. rok do roku) — wyżej niż w Żorach (5,3%), Rybniku (4,2%) i Gliwicach (3,3%).
Kto zapracował na 16. miejsce? Bez politycznych bajek
Po ogłoszeniu wyników natychmiast ruszyła lokalna licytacja: czy awans to sukces rządzącego od maja 2024 roku Michała Urgoła, czy raczej efekt dekady prezydentury Anny Hetman? Kto zajrzy w dokumenty budżetowe, ten szybko zobaczy, że jedno nazwisko nie wyjaśnia tu niczego.
Obecna ekipa dowiozła wynik 2025 roku: ułożyła budżet bez emisji obligacji, wydłużyła o pięć lat zwolnienia podatkowe dla budujących nowe domy, przejęła 11 hektarów pod Strefę Centrum i budynek dawnego kina „Centrum”, a latem 2026 roku wynegocjowała 26,36 mln zł z Ministerstwa Finansów.
Tyle że Michał Urgoł startował z bezpiecznego pułapu zostawionego po poprzedniej kadencji (w 2023 roku dług wynosił zaledwie 4,8% dochodów). Bezpłatna komunikacja MZK z Kartą Jastrzębianina, Żelazny Szlak Rowerowy czy trwające od 2016 roku starania o powrót kolei to projekty rozpisane na lata. Największą wartością zmiany władzy w 2024 roku okazało się to, że nie wrzucono tamtych projektów do niszczarki z powodów politycznych — najlepszym dowodem jest ogłoszony w październiku 2026 roku przetarg na linię kolejową w stronę Żor o wartości 270 mln zł netto.
Co ciekawe, mimo ostrych wymian zdań w sieci, sama Rada Miasta — podzielona niemal na pół (11 mandatów środowiska byłej prezydent, 10 mandatów PiS i Nowe Jastrzębie i 2 mandaty Wspólnoty Samorządowej) — w kluczowych sprawach głosuje wyjątkowo pragmatycznie. Budżet na 2026 rok przeszedł 17 głosami za przy zerowym sprzeciwie, Strategię Rozwoju 2035 przyjęto jednogłośnie, a absolutorium dla prezydenta za 2025 rok poparła jednomyślnie nawet Komisja Rewizyjna pod wodzą opozycyjnego radnego Janusza Ogiegły.
Egzamin z budżetu 2027: transformacja czy kosztowny pomnik?
Na stole leżą konkretne inwestycje, które mogą realnie przyciągnąć biznes i zatrzymać młodych mieszkańców:
-
Komunikacja i drogi: ruszający przetarg na linię Kolei Plus w kierunku Katowic, 14 elektrycznych autobusów MZK (bezpłątnej komunikacji)jeżdżących po subregionie od czerwca 2026 roku oraz 10,5 mln zł z funduszy unijnych na przebudowę ul. Powstańców Śląskich.
-
Nowe tereny gospodarcze i centrum: 60 hektarów pogórniczych terenów po kopalni Jas-Mos pod nowe technologie oraz 11 hektarów Strefy Centrum, które mają wreszcie stworzyć prawdziwe serce miasta.
-
Edukacja, kultura i nauka: ponad 29 mln zł na kolejne etapy rewitalizacji Łaźni Moszczenica, ponad 20 mln zł na budowę nowego Przedszkola Specjalnego oraz planowane na 2027 rok otwarcie filii Akademii Nauk Stosowanych.
Obok projektów rozwojowych pojawia się jednak pokusa głośnych, prestiżowych budów. Kiedy wpływy z CIT skurczyły się ponad dziesięciokrotnie, a liczba podatników maleje, największym błędem byłoby zadłużenie miasta na obiekty, które świetnie wyglądają na wizualizacjach, ale potem przez dwadzieścia lat drenują budżet kosztami utrzymania. Zimnej kalkulacji wymaga zwłaszcza projekt „Zielonego Parku Wodnego” — bez potężnego, bezzwrotnego dofinansowania z zewnątrz taka inwestycja szybko zamieni się w wielomilionowy ciężar, który spadnie na barki coraz mniejszej grupy mieszkańców.
Szesnaste miejsce w Polsce daje władzom Jastrzębia coś, czego nie da się kupić na żadnej gali: kilka lat spokoju i potężną zdolność kredytową pod fundusze unijne. Już projekt budżetu na 2027 rok pokaże, czy te pieniądze zapracują na nowe etaty, mieszkania i pociąg do Katowic — czy utoną w kosztach utrzymania obiektów, na które za pięć lat może po prostu zabraknąć podatników.
Autor opracowania: Zespół Redakcyjny jas24info.pl
Jastrzębie-Zdrój, ranking FRDL GUS, budżet Jastrzębia-Zdroju, Michał Urgoł, JSW, zadłużenie Jastrzębia, Żory vs Jastrzębie, Kolej Plus, finanse samorządu, Rada Miasta Jastrzębie-Zdrój
