DECEMBER 9, 2022
AKTUALNOŚCI

JSW wyniki 2026 a strajk w Anglii 1926

post-img

W czwartek 19 listopada minęło równo sto lat od dnia, w którym skapitulował wielki strajk miliona brytyjskich górników. Tamten dramat na Wyspach uratował przedwojenny Górny Śląsk przed niemiecką blokadą i pośrednio postawił na nogi nasze Jastrzębie-Zdrój. Dokładnie tego samego czwartku Jastrzębska Spółka Węglowa rzuciła na stół wynik za trzy miesiące 2026 roku: kolejne 286 milionów złotych pod kreską. A dzień później, w piątek, zapadła zgoda na wyskrobanie niemal do zera pieniędzy ze spółkowej skarbonki na czarną godzinę. Jeśli ktoś wciąż wierzy w przypadek, niech usiądzie spokojnie. Zmieniły się mapy, ustroje i nazwy podatków — ale na końcu wielkich gier między Berlinem, Brukselą, Warszawą i międzynarodowym kapitałem zawsze płaci ten sam region.

Sto lat po „angielskim cudzie” JSW znów na minusie. Kto od wieku wystawia rachunek Śląskowi

Czwartkowe popołudnie, 19 listopada. Na telefonach górników z Boryni, Zofiówki, Pniówka, Budryka i Knurowa-Szczygłowic miga giełdowy komunikat JSW. Na cechowniach nikt nie klaszcze, ale też nikt nie spada z ławki ze zdziwienia.

Spółka — którą od 3 listopada tymczasowo kieruje Tomasz Gawlik, po rezygnacji Bogusława Oleksego — chwali się wprawdzie, że na samej bieżącej robocie wyszła lekko nad kreskę (135 milionów złotych zysku operacyjnego przed podatkami i amortyzacją, przy ponad 2,5 miliarda złotych przychodów). Tyle że rachunek końcowy jest bezlitosny. Po podliczeniu wszystkich kosztów i obciążeń w trzecim kwartale znów wyszło 286 milionów złotych czystej straty. Analitycy liczyli na prawie trzy razy mniejszą dziurę.

Policzmy to po ludzku. W zeszłym roku JSW straciła 6,25 miliarda złotych. W tym roku — tylko od stycznia do końca września — dołożyła kolejne 1,33 miliarda na minusie. A w piątek 20 listopada nadeszła wiadomość, która mówi więcej niż wszystkie konferencje prasowe razem wzięte: Rada Nadzorcza zgodziła się wypłacić z funduszu stabilizacyjnego kolejne 85,6 miliona złotych. Ze skarbonki na czarną godzinę, w której jeszcze niedawno leżały miliardy, zostanie ledwie 8,1 miliona złotych — i to zastawionych w bankach. Dziś firmę trzymają przy życiu ratunkowe pożyczki z państwowej Agencji Rozwoju Przemysłu: ponad 824 miliony wzięte w sierpniu i umowa na kolejny miliard podpisana 9 listopada. Łącznie niemal dwa miliardy pożyczonego tlenu.

We wtorek 24 listopada zarząd położy na stole pełny raport za dziewięć miesięcy. Zanim jednak ktokolwiek znów powie, że „taki po prostu jest rynek”, cofnijmy kalendarz dokładnie o sto lat.

Gdy w Anglii zgasły kotły, na Śląsku ruszyły pociągi

19 listopada 1926 roku w Londynie pękł jeden z najbardziej zaciętych strajków w dziejach Europy. Siedem miesięcy wcześniej, 1 maja, stanęły wszystkie kopalnie w Wielkiej Brytanii. Nie z kaprysu robotników — to właściciele kopalń, przyciśnięci przez politykę drogiego funta Winstona Churchilla, chcieli ratować swoje zyski kosztem górników: obciąć pensje i wydłużyć dniówkę. Gdy centrala związkowa po dziewięciu dniach odwołała strajk generalny, ponad milion brytyjskich górników zostało samo przeciwko państwu i kopalnianym baronom. Przed listopadowymi mrozami głód zrobił swoje. Setki tysięcy ludzi zaczęło wracać pod ziemię, a 19 listopada delegaci w Londynie musieli uznać, że ogólnokrajowy front się załamał.

Dla rodzin w Walii i Szkocji była to klęska na całe pokolenie. Dla polskiego Górnego Śląska — cud w ostatniej sekundzie.

Zima na przełomie 1925 i 1926 roku była bowiem na Śląsku czarna jak nigdy. Jeszcze w 1924 roku niemal sześć na dziesięć ton polskiego węgla eksportowego jechało do Niemiec. Ale w czerwcu 1925 roku skończył się trzyletni okres ochronny i Berlin zatrzasnął granicę. Niemcy rozpętali wojnę celną, licząc otwarcie, że zaduszą młodą polską gospodarkę i wymuszą zmianę granic.

Wywóz węgla za zachodnią granicę stanął niemal do zera. Przy szybach rosły góry niesprzedanego urobku, a górników masowo wysyłano na bezpłatne „świętówki”. Kopalnia „Donnersmarck” w Chwałowicach zamarła na jedenaście długich miesięcy — od sierpnia 1925 do lipca 1926 roku. Na Śląsku wiało głodem.

I wtedy stanęła Anglia. Z europejskiego rynku z dnia na dzień zniknął największy dostawca węgla na świecie. Śląskie kopalnie weszły w tę lukę z impetem. Pociągi ruszyły na północ, polskie porty ledwo nadążały z ładowaniem statków, a śląski węgiel wbił się klinem w brytyjski monopol w Skandynawii — i już go nie oddał, nawet gdy Anglicy wrócili do pracy. Co więcej, niemiecka blokada uderzyła rykoszetem w samego pomysłodawcę: zamiast uklęknąć przed Berlinem, Polska rzuciła wszystkie siły na budowę torów omijających niemiecką granicę, Magistrali Węglowej i portu w Gdyni.

Kurort zbudowany z węgla — i miasto odcięte od tlenu sto lat później

Na naszym podwórku przez lata powtarzano zgrabną bajkę: że za pieniądze z tamtego boomu z 1926 roku Spółka Bracka z Tarnowskich Gór wykupiła jastrzębskie uzdrowisko od braci Witczaków. Ładna historia, tylko nieprawdziwa — co świetnie wykazali jastrzębscy historycy, między innymi Dariusz Mazur i Marcin Boratyn.

Mikołaj i Józef Witczakowie odzyskali rodzinny kurort w 1921 roku i nikomu go nie sprzedali. Zabrała im go dopiero komunistyczna władza w listopadzie 1947 roku. A Spółka Bracka nie musiała niczego kupować, bo swoją lecznicę przy dzisiejszej ulicy 1 Maja wybudowała jeszcze przed pierwszą wojną światową, w latach 1911–1912.

 

Prawdziwa historia jest jeszcze ciekawsza. Pieniądze z węglowego odbicia w 1926 roku przypłynęły do Jastrzębia z rocznym opóźnieniem. Kiedy kopalnie ruszyły pełną parą i skończyły się przestoje, napęczniały kasy górniczego ubezpieczenia i autonomicznego Skarbu Śląskiego. Już w latach 1927–1928 w kurorcie zaroiło się od rusztowań. Na ziemi podarowanej przez braci Witczaków Skarb Śląski postawił nowoczesne Sanatorium im. Marszałka Piłsudskiego, otwarte z pompą w październiku 1928 roku przez wojewodę Michała Grażyńskiego. Obok wyrosły wille kas oszczędnościowych i pensjonaty. Los zakpił sobie jednak z tego miasta w sposób wyjątkowy: w latach pięćdziesiątych pod Jastrzębiem odkryto potężne złoża węgla koksującego. Ruszyła budowa kopalń, a szkody górnicze odebrały miastu solankę. W 1994 roku zlikwidowano uzdrowiskowe lecznictwo, a w 2007 roku Jastrzębie-Zdrój formalnie straciło status uzdrowiska.

Z 237 milionów na 17. Bumerang w miejskiej kasie

Ten sam mechanizm rocznego opóźnienia wrócił do nas sto lat później — tylko tym razem uderzył obuchem między oczy.

Kiedy JSW zaczęła notować miliardowe straty, w 2026 roku wpływy Jastrzębia-Zdroju z podatku dochodowego od firm po prostu wyparowały. Jeszcze w 2025 roku miasto dostało z tego tytułu 237 milionów złotych. W tym roku? Zaledwie 17 milionów. Z miejskiej kasy zniknęło z roku na rok ponad dwieście milionów złotych!

Jakby tego było mało, w budżet uderzył bezduszny państwowy przelicznik zamożności samorządów, wciąż patrzący wstecz — na tłuste lata górnictwa. Miasto, któremu właśnie odcięto główne źródło dochodu, miało płacić za to, że dwa lata temu było bogate. Dopiero wielomiesięczny bój prezydenta Michała Urgoła, Rady Miasta i Śląskiego Związku Gmin i Powiatów przyniósł w lipcu 2026 roku 26,36 miliona złotych bezzwrotnej rekompensaty z państwowej rezerwy. To złapało budżet tuż nad przepaścią, ale go nie uleczyło. Jedno miasto wciąż wisi na jednej linie — i kiedy targa nią światowy sztorm, trzeszczy cały samorząd.

Górnik pod ścianą: 97 procent za zaciskaniem pasa

W 1926 roku śląski górnik stanął przed paskudnym dylematem. W Europie pytano, czy wysyłając węgiel na Wyspy, Ślązacy nie podkopują strajku głodujących kolegów z Walii. Związki zbierały składki dla brytyjskich rodzin, ale nikt na Śląsku nie odważył się zatrzymać wydobycia. Człowiek, który dopiero co otarł się o nędzę przez niemiecką wojnę celną, wybrał chleb dla własnych dzieci.

Sto lat później przed urnami stanęły załogi JSW. 13 lutego 2026 roku głosowało ponad szesnaście tysięcy pracowników — dokładnie 16 203 osoby. Nad spółką wisiało widmo utraty płynności. I co zrobili ludzie z kopalń? 97,24 procent zacisnęło zęby i powiedziało „TAK” dla bolesnego porozumienia, które zawieszało część ich własnych świadczeń i otwierało drogę do cięć.

Efekt widać czarno na białym. W drugim kwartale tego roku koszt wydobycia jednej tony węgla udało się zbić do 587 złotych (jeszcze na początku roku było to 631 złotych), przy średniej cenie sprzedaży węgla koksowego 767 złotych za tonę. A to nie koniec wyrzeczeń — przyjęty 16 września Program Naprawczy oznacza odejście z firmy około 4,4 tysiąca ludzi do połowy przyszłego roku.

Żeby jednak nie pisać laurki, trzeba powiedzieć głośno także niewygodną prawdę. Kłopoty JSW nie spadły wyłącznie z nieba ani z Azji. Spółka weszła w obecny kryzys z bardzo ciężkim bagażem kosztów stałych z lat hossy — według publicznie przytaczanych wyliczeń średnie wynagrodzenie w JSW sięgało około 16 tysięcy złotych i było o jedną czwartą wyższe niż w Polskiej Grupie Górniczej. Kiedy koniunktura się odwróciła, okazało się, że nie ma z czego amortyzować upadku.

Sto lat tej samej sztuczki: dlaczego swoje firmy płacą, a globalne mogą mniej

Tu dochodzimy do miejsca, w którym człowiekowi naprawdę podnosi się ciśnienie. Chodzi o podatki.

Przed stu laty śląski przemysł w ogromnej części należał do obcego kapitału. Największe zakłady — na czele z katowicką spółką Giesche S.A. — oplatała sieć zagranicznych holdingów. W lipcu 1926 roku w USA powołano spółkę Silesian-American Corporation (SACO), za którą stały amerykański gigant Anaconda Copper oraz nowojorski dom bankowy W.A. Harriman & Co. Przedwojenne raporty państwowej Komisji Ankietowej nie pozostawiały złudzeń: śląskie kopalnie obciążano kosztami i pożyczkami wobec zagranicznych central tak, by w Polsce na papierze zostawało jak najmniej zysku do opodatkowania.

Minął cały wiek. Dziś nikt nie musi niczego chować w szufladach ani kombinować po ciemku. Dziś wszystko odbywa się w białych rękawiczkach i w pełnym majestacie unijnego prawa.

Spójrzmy na liczby, które tej jesieni wstrząsnęły polskim biznesem. Z październikowego raportu firmy doradczej Grant Thornton wynika, że największe grupy kapitałowe na warszawskiej giełdzie płacą rekordowo wysokie realne stawki podatku dochodowego — średnio aż 38 procent (32 procent licząc łącznie), przy czym wyraźnie rośnie przepaść między tym, co oddają państwu firmy z polskim kapitałem, a tym, co płacą podmioty zagraniczne.

A teraz połóżmy obok siebie konkretne kwoty podatku dochodowego za 2025 rok, które we wrześniu nagłośnił prezes InPostu Rafał Brzoska:

  • Facebook Polska przy przychodzie ponad 2 miliardów złotych (2,03 mld zł) wykazał w Polsce 11,2 miliona złotych podatku CIT.

  • Wirtualna Polska Holding przy niemal takim samym przychodzie (2,21 mld zł) zapłaciła 51,8 miliona złotych — prawie pięć razy więcej.

  • Grupa TVN (ok. 2,65 mld zł przychodu) — szacunkowo około 83 miliony złotych, Agora — 21,5 miliona złotych.

  • Polski InPost odprowadził 498,3 miliona złotych podatku dochodowego — prawie 45 razy większą kwotę niż Facebook Polska (choć przy znacznie wyższych przychodach).

Oczywiście: podatek dochodowy płaci się od zysku, nie od przychodu. A niski rachunek polskiej spółki koncernu Meta nie jest żadnym przestępstwem — wynika z całkowicie legalnego w Unii Europejskiej modelu, w którym polskie biuro odpowiada głównie za wsparcie, a główne strumienie pieniędzy z polskich reklam płyną bezpośrednio do irlandzkiej centrali.

I właśnie to jest w całej tej historii najbardziej obezwładniające. Że to wszystko jest legalne!

Bo Jastrzębska Spółka Węglowa nie wywiezie pokładów węgla pod Dublin. Nie przepisze szybów na spółkę-córkę w raju podatkowym. Kiedy w latach koniunktury JSW zarobiła duże pieniądze, polskie państwo przyszło i wzięło od niej w latach 2023–2024 około 1,6 miliarda złotych jednorazowej składki solidarnościowej. Kiedy przyszły chude lata i spółka poprosiła o zwrot, 13 sierpnia 2026 roku minister energii podtrzymał odmowę — i sprawa utknęła na drodze prawnej. Mało tego: na początku listopada przez Sejm i Senat przeszła ustawa podnosząca od 2027 roku podatek CIT z 19 do 22 procent dla największych firm (o przychodach powyżej 50 milionów euro). Do 27 listopada na biurku Prezydenta Karola Nawrockiego zapadnie decyzja: podpis czy weto. Jeśli ta podwyżka wejdzie w życie, zgadnijcie, kto zapłaci ją co do grosza — cyfrowi giganci rozliczający się w Irlandii czy polskie zakłady przywiązane do tej ziemi?

Jeden tydzień w Brukseli i zegar tykający na 5 sierpnia 2027

Jeśli ktoś myśli, że gorzej być nie może, niech spojrzy na mapę Europy z ostatnich miesięcy.

31 stycznia 2026 roku czeska spółka OKD zamknęła swoją ostatnią czynną kopalnię węgla kamiennego — ČSM w Stonawie, dosłownie rzut beretem za naszą granicą. Wojna na Ukrainie wyłączyła tamtejsze kopalnie koksowe. To znaczy, że JSW została największym i praktycznie ostatnim potężnym producentem wysokiej jakości węgla koksowego w całej Unii Europejskiej. Bez tego węgla nie ma europejskiej stali. Bez stali nie ma mostów, torów, wiatraków, fabryk ani pancerzy dla armii. Choć w kwietniu ArcelorMittal zdołał ponownie rozpalić wielki piec numer 3 w Dąbrowie Górniczej, cały rynek dusi dziś fala taniego koksu płynącego z Azji — między innymi z koksowni w Indonezji.

I teraz spójrzcie, co stało się w samej Brukseli w ciągu zaledwie dwóch dni mijającego tygodnia:

  • We wtorek 17 listopada Unia Europejska nałożyła twarde cła antydumpingowe (od 3 do prawie 28 procent) na stal z Azji, żeby bronić europejskich hut. Słuszna decyzja.

  • W środę 18 listopada — zaledwie dwadzieścia cztery godziny później! — Rada UE dała zielone światło na podpisanie umowy o wolnym handlu z Indonezją, która ma docelowo znieść do 98,5 procent ceł. I jasne: sam koks i tak miał dotąd w Europie zerowe cło, więc ta umowa go nie zmienia. Ale polityczny sygnał aż bije po oczach: kiedy europejski przemysł koksowy błaga o ochronę przed azjatyckim zalewem, Bruksela szeroko otwiera drzwi jednemu z głównych źródeł tego problemu.

A najgroźniejszy zegar dopiero tyka. Węgiel koksowy jest oficjalnie na unijnej liście surowców krytycznych. Unijne rozporządzenie metanowe oszczędziło wprawdzie nasze kopalnie przed pierwszym ciosem zaplanowanym na 1 stycznia 2027 roku (ten limit dotyczy kopalń węgla energetycznego). Ale w przepisach wpisano twardą datę: najpóźniej do 5 sierpnia 2027 roku Komisja Europejska ma wydać osobne, wiążące limity emisji metanu dla kopalń węgla koksowego. W głębokich, gazowych pokładach emisje sięgały w 2023 roku 15,7 tony metanu na każdy tysiąc ton węgla (jak wyliczyła Najwyższa Izba Kontroli). Jeśli Bruksela przykręci śrubę ponad możliwości współczesnej technologii, nie uratuje klimatu ani o gram. Po prostu zgasi ostatnie kopalnie węgla koksowego na kontynencie — a Europa będzie wozić surowiec do swoich hut statkami z drugiego końca świata.

1926 kontra 2026 w jednym spojrzeniu

Co porównujemy Górny Śląsk i Jastrzębie (1925–1928) JSW i Jastrzębie-Zdrój (2025–2026)
Cios i szansa z zewnątrz Niemiecka wojna celna zatrzymuje kopalnie (Chwałowice stoją 11 miesięcy); strajk w Anglii otwiera Śląskowi Europę Czesi zamykają Stonawę (styczeń 2026); JSW zostaje filarem węgla koksowego w UE, ale rynek zalewa tani koks z Azji
Kasa kopalń Gwałtowne odbicie i lata eksportu nad Bałtyk 6,25 mld zł straty w 2025 r., 1,33 mld zł po 9 mies. 2026 r.; w skarbonce FIZ zostaje ok. 8,1 mln zł; niemal 1,9 mld zł pożyczek z ARP
Górnicy Wybierają pracę i chleb dla rodzin zamiast bojkotu eksportu na Wyspy 97,24% ZA cięciami w referendum z 13 lutego; koszt tony zbity do 587 zł; w planach odejście ok. 4,4 tys. osób
Podatki i wielki kapitał Koncerny (jak Giesche) wyprowadzają zyski przez amerykańskie i niemieckie holdingi Polskie spółki giełdowe z rekordowym podatkiem, JSW bez zwrotu 1,6 mld zł składki; Facebook Polska płaci 11,2 mln zł CIT wobec 498,3 mln zł InPostu
Jastrzębie-Zdrój Z rocznym opóźnieniem rusza budowa Sanatorium im. Piłsudskiego Z opóźnieniem miejski CIT spada z 237 do 17 mln zł; miasto wywalcza w lipcu 26,36 mln zł rekompensaty

Trzy daty prawdy

Przed nami trzy terminy, od których zależy więcej niż od wszystkich politycznych przemówień. 24 listopada poznamy pełny bilans JSW za dziewięć miesięcy. Do 27 listopada Prezydent zdecyduje, czy największe firmy w Polsce dostaną wyższy, 22-procentowy podatek. A najpóźniej 5 sierpnia 2027 roku Bruksela położy na stole wyrok metanowy dla naszego węgla koksowego.

Górnicy z jastrzębskich kopalń swoją część umowy już podpisali — przy urnach w lutym i w spadających kosztach wydobycia. Zrobili to, co do nich należało. Teraz czas na test dla Warszawy i Brukseli. Jeśli państwo nie potrafi wyrównać podatkowego boiska dla własnych firm, a Unia z własnej woli odetnie się od ostatniego strategicznego zagłębia węgla koksowego na kontynencie, to stulecie między listopadem 1926 a listopadem 2026 roku zamknie się lekcją, którą Śląsk zapamięta na kolejne pokolenia.

Warto wiedzieć w skrócie (FAQ)

Czy Spółka Bracka kupiła przedwojenne uzdrowisko w Jastrzębiu-Zdroju po strajku z 1926 roku? Nie. Właścicielami zdroju do powojennej nacjonalizacji w listopadzie 1947 roku pozostali bracia Mikołaj i Józef Witczakowie, a Spółka Bracka swoją lecznicę przy ul. 1 Maja wybudowała już w latach 1911–1912. Węglowa koniunktura z 1926 roku zasiliła jednak Skarb Śląski, który w latach 1927–1928 postawił w Jastrzębiu Sanatorium im. Marszałka Piłsudskiego.

Ile naprawdę zostało pieniędzy w funduszu stabilizacyjnym JSW? W piątek 20 listopada 2026 roku Rada Nadzorcza JSW zgodziła się na wypłatę (umorzenie) kolejnych 85,6 mln zł z funduszu FIZ. Po tej operacji zostanie w nim szacunkowo ok. 8,1 mln zł — i są to środki zastawione na rzecz banków.

Czy od 1 stycznia 2027 roku unijne limity metanowe uderzają w JSW? Nie od 1 stycznia — ten termin dotyczy kopalń węgla energetycznego. Dla kopalń węgla koksowego kluczową datą jest 5 sierpnia 2027 roku, do kiedy Komisja Europejska ma przedstawić osobne przepisy metanowe.

opracował zespol redakcyjny portalu jas24info

foto wlasne park 

 

 

 

O Nas

Jastrzębski portal dialogu społecznego.
Unia Europejska
Mieszkańcy Jastrzębia i okolic