Kiedy w lutym tego roku po spotkaniu w Łaźni Moszczenica pisaliśmy na łamach jas24info.pl, że „turystyczne serce regionu bije w Jastrzębiu-Zdokładnie pół wieku temu – 21 października 1976 roku – powołano do życia samodzielny Oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Jastrzębiu-Zdroju. Jako redakcja, która od lat towarzyszy społecznikom z ulicy Harcerskiej 14b na szlakach i podczas krajoznawczych wydarzeń, podsumowujemy ten złoty jubileusz. Przypominamy ludzi, którzy z górniczego miasta w budowie stworzyli turystyczną potęgę, i mówimy głośno: u progu kolejnego półwiecza wesprzyjmy naszych pasjonatów!

Pół wieku z kompasem w sercu. Jastrzębski Oddział PTTK kończy 50 lat – zobaczcie, jak wiele zawdzięcza mu nasze miasto!

Aby zrozumieć fenomen jastrzębskiego PTTK, trzeba cofnąć się do czasów, gdy współczesne miasto dopiero wyłaniało się z wielkich placów budowy. Zanim jeszcze 21 października 1976 roku oficjalnie powołano miejski Oddział PTTK w Jastrzębiu-Zdroju, turystyczny fundament kładli ludzie pracujący w powstających kopalniach. Już jesienią 1966 roku przy KWK „Jastrzębie” narodziło się legendarne Koło PTTK „Krokus”, a w 1970 roku przy KWK „Zofiówka” powstało prężne Koło PTTK „Jastrząb”.

W tamtych dekadach do Jastrzębia-Zdroju zjeżdżali ludzie z każdego zakątka Polski – z Warmii i Mazur, Kielecczyzny, Podhala, Lubelszczyzny – by razem z rdzennymi Ślązakami budować kopalnie i nowe osiedla. W mieście, w którym sąsiedzi z jednej klatki schodowej często się nie znali, to właśnie PTTK stało się niezwykłym spoiwem społecznym. Po szychcie zrzucano robocze ubrania, pakowano plecaki i ruszano w Beskidy. Na górskich grzbietach, spływach kajakowych, rajdach narciarskich i podczas podziemnych wypraw jaskiniowych Speleoklubu „Aragonit” z obcych sobie ludzi rodziła się autentyczna jastrzębska wspólnota.

Cztery filary 50-lecia. Co mieszkańcy zawdzięczają pasjonatom z ulicy Harcerskiej?

Pięć dekad działalności Oddziału PTTK w Jastrzębiu-Zdroju to tysiące godzin bezinteresownej, społecznej pracy przewodników, przodowników i organizatorów. Gdy przyjrzymy się temu dorobkowi z bliska, wyraźnie widać cztery obszary, które na trwałe zmieniły oblicze naszego miasta.

1. Przywrócenie pamięci o korzeniach uzdrowiska

Przez lata pokutował stereotyp, że Jastrzębie-Zdrój to wyłącznie młode miasto z wielkiej płyty i węgla. Działacze PTTK postanowili ten mit obalić w praktyce. W lutym 1998 roku ustanowili Odznakę Krajoznawczą Ziemi Jastrzębskiej. Stworzony przez nich kanon miejsc sprawił, że setki uczniów i dorosłych ruszyły w teren, odkrywając na nowo XIX-wieczne dziedzictwo Parku Zdrojowego z Domem Zdrojowym, Łazienkami i dawnymi budynkami sanatoryjnymi „Betanii”.

To dzięki tym wędrówkom mieszkańcy na własne oczy poznawali historię murowanego kościoła św. Katarzyny z 1825 roku, siedemnastowiecznej drewnianej świątyni św. Barbary i św. Józefa czy renesansowego dworu obronnego w Bziu Zameckim. Szlak odznaki prowadził także do miejsc tworzonych z czystej pasji i ducha wolności: Jastrzębskiej Izby Regionalnej Antoniego Przybyły, Galerii Holeszów w Ruptawie oraz wznoszonego od 1976 roku „Kościoła na Górce” – duchowego symbolu jastrzębskich strajków i narodzin „Solidarności”.

2. Straż nad pamięcią o „Marszu Śmierci”

Wspólnie z harcerzami z Hufca ZHP jastrzębski Oddział PTTK od dziesięcioleci organizuje Rajd Szlakiem Martyrologii Narodów – wyjątkową żywą lekcję historii, której kolejne jubileuszowe edycje (10. Rajd w 2000 roku, 20. w 2010 roku czy 30. w 2020 roku) wychowały całe pokolenia mieszkańców. Co roku w styczniu młodzież i turyści wychodzą na zimowy szlak, by oddać hołd ofiarom tragicznej ewakuacji więźniów KL Auschwitz ze stycznia 1945 roku. Żadna inna inicjatywa terenowa nie zrobiła tak wiele, by pamięć o mogiłach „Marszu Śmierci” pozostała w świadomości młodych jastrzębian żywa, a nie zamknięta wyłącznie w szkolnych podręcznikach.

3. Rowerowa potęga Jastrzębia-Zdroju i Koło „Wiercipięta”

Zanim nasze miasto zaczęło słynąć z nowoczesnych tras rowerowych, już w latach 80. Komisja Turystyki Rowerowej przy jastrzębskim PTTK przecierała szlaki, organizując ogólnopolskie zloty w Bukowie oraz międzynarodowe rajdy do czeskiego Cierlicka. Dziś te wspaniałe tradycje kontynuuje i rozwija Koło Turystyki Rowerowej „Wiercipięta”. Naturalnym ukoronowaniem rowerowej pasji naszych działaczy stała się ustanowiona przez Oddział w czerwcu 2022 roku odznaka „Rowerem po Żelaznym Szlaku”, łącząca trasy w Jastrzębiu-Zdroju, Godowie, Zebrzydowicach, Karwinie i Piotrowicach koło Karwiny.

O tym, jakim autorytetem cieszą się jastrzębscy turyści kolarscy, najlepiej świadczy wydarzenie z 7 lutego 2026 roku . To właśnie w postindustrialnych wnętrzach Instytutu Dziedzictwa i Dialogu – Łaźnia Moszczenica gościliśmy wojewódzką naradę Regionalnej Rady Turystyki Kolarskiej PTTK. Do Jastrzębia-Zdroju płynęły wówczas gratulacje z całego województwa śląskiego – regionu, w którym turyści zdobywają aż 46% wszystkich odznak kolarskich w Polsce!

4. Zdrowie, integracja i rozkwit wypraw dla każdego

Dzisiejszy Oddział PTTK w Jastrzębiu-Zdroju udowadnia, że wieloletnia tradycja doskonale łączy się z nowoczesną energią. O sile organizacji stanowią wspólnie zasłużone Koło PTTK „Krokus”, niezwykle aktywne Koło Turystyki Rowerowej „Wiercipięta” oraz przeżywające wspaniały rozkwit Koło Miejskie PTTK „Szarotka”, którego wycieczki cieszą się ogromnym zainteresowaniem mieszkańców.

Wystarczy spojrzeć na rozmach w samym tylko jubileuszowym roku 2026 . Jastrzębscy turyści systematycznie zdobywali szczyty Korony Gór Polski i Beskidu Wyspowego, wędrowali historyczną granicą Śląska i Moraw do czeskiej Małej Morawki, a podczas wypraw krajoznawczych odwiedzali Płock, Ostrów Lednicki i Dziekanowice oraz podziwiali Bieszczady i zaporę w Solinie.

Kamienie milowe jastrzębskiego PTTK:

• 1966 r. (jesień) – powstaje Koło PTTK „Krokus” przy KWK „Jastrzębie”.

• 1970 r. – powstaje Koło PTTK „Jastrząb” przy KWK „Zofiówka”.

• 21 października 1976 r. – powołanie samodzielnego Oddziału PTTK w Jastrzębiu-Zdroju.

• 1998 r. (luty) – ustanowienie Odznaki Krajoznawczej Ziemi Jastrzębskiej.

• 2000 r., 2010 r., 2020 r. – jubileuszowe edycje (10., 20. i 30.) Rajdu Szlakiem Martyrologii Narodów.

• 2022 r. (czerwiec) – ustanowienie transgranicznej odznaki „Rowerem po Żelaznym Szlaku”.

• 2026 r. – złoty jubileusz 50-lecia i XIII Zjazd Oddziału.

Sztafeta pokoleń. Ludzie, którzy niosą ten sztandar dalej

Za każdą odznaką, wyznakowanym szlakiem i bezpiecznie przeprowadzoną grupą stoją konkretni ludzie, którzy oddali organizacji swój prywatny czas. Jubileusz 50-lecia to doskonały moment, by z głębokim szacunkiem podziękować wieloletniemu prezesowi Stanisławowi Kociudze oraz Edwardowi Kutyle z Koła PTTK „Krokus” – Członkowi Honorowemu PTTK, który w zarządzie oddziału nieprzerwanie służy jastrzębskiej turystyce od ponad ćwierćwiecza.

Co najważniejsze, jastrzębski Oddział PTTK wchodzi w kolejne półwiecze z nową energią i silną reprezentacją wszystkich działających w nim środowisk. Podczas jubileuszowego XIII Zjazdu Oddziału (9 maja 2026 r.) stery prezesa przejął Sławomir Caban wywodzący się z Koła Miejskiego PTTK „Szarotka”.

Skład władz Oddziału PTTK w Jastrzębiu-Zdroju na nową kadencję:

• Prezes Zarządu Oddziału: Sławomir Caban (Koło Miejskie PTTK „Szarotka”)

• Wiceprezesi Zarządu:

  • Mariusz Bieńkowski (prezes Koła Turystyki Rowerowej „Wiercipięta”)

  • Edward Kutyła (Koło PTTK „Krokus”, Członek Honorowy PTTK)

• Sekretarz: Andrzej Chełmiński (wiceprezes Koła Turystyki Rowerowej „Wiercipięta”)

• Członkowie Zarządu:

  • Anna Kropka (prezes Koła Miejskiego PTTK „Szarotka”)

  • Sebastian Jasiński (prezes Koła PTTK „Krokus”)

  • Bogdan Kasperek (dyrektor biura Stowarzyszenia Rozwoju i Współpracy Regionalnej „Olza”)

• Komisja Rewizyjna: Maksymilian Jasiński (przewodniczący), Grzegorz Petrykowski oraz Irena Kempny.

Apel redakcji jas24info.pl: Wspierajmy nasze jastrzębskie PTTK!

Zamykając symbolicznie pierwsze 50 lat działalności Oddziału, jako redakcja jas24info.pl zwracamy się z gorącym apelem do wszystkich mieszkańców, samorządowców, dyrektorów szkół, instytucji kultury oraz lokalnych przedsiębiorców: bądźmy z naszym PTTK i wspierajmy jego dalszą działalność!

Takie organizacje społeczne nie utrzymują się z wielkich budżetów komercyjnych – ich siłą jest nasza obecność i solidarność. Jak każdy z nas może realnie wzmocnić jastrzębski Oddział PTTK na starcie jego kolejnego półwiecza?

1. Zapisz się do PTTK i opłać składkę członkowską: Roczna składka to najprostszy i najbardziej wymierny sposób wsparcia naszego oddziału. Jednocześnie legitymacja PTTK daje bardzo konkretne korzyści: pierwszeństwo przy zapisach na oblegane wycieczki oraz zniżki od 20 do 40 zł na każdym wyjeździe (składka zwraca się więc już po dwóch wyprawach!).

2. Wyrusz z rodziną po lokalne odznaki: Załóżcie rodzinną kronikę i zdobądźcie wspólnie Odznakę Krajoznawczą Ziemi Jastrzębskiej (dostępną od 10. roku życia) lub wsiądźcie na dwa kółka, by zdobyć odznakę „Rowerem po Żelaznym Szlaku” (już od 8. roku życia).

3. Odwiedź siedzibę Oddziału i kup Znaczek Turystyczny: Biuro przy ul. Harcerskiej jest oficjalnym punktem kolekcjonerskich Znaczków Turystycznych oraz miejscem, gdzie doświadczeni przewodnicy i przodownicy zawsze pomogą zaplanować górską lub rowerową wyprawę.

4. Współpracuj instytucjonalnie: Zachęcamy jastrzębskie szkoły do udziału w rajdach, a lokalny biznes i samorząd – do dalszego partnerstwa przy organizacji zlotów i wydarzeń krajoznawczych.

Gdzie spotkać jastrzębskich turystów? (Informator i dyżury kół)

Biuro Oddziału PTTK w Jastrzębiu-Zdroju mieści się przy ul. Harcerskiej 14b (tel. 32 47-19-488, e-mail: pttkjz@jasnet.pl). Poszczególne koła pełnią dyżury w godzinach 16:00–17:30:

• Każdy wtorek (16:00–17:30): Koło Miejskie PTTK „Szarotka” 

• Każda środa (16:00–17:30): Koło PTTK „Krokus”

• Każdy piątek (16:00–17:30): Koło Turystyki Rowerowej „Wiercipięta”

Drodzy Turyści, Przewodnicy i Działacze z ulicy Harcerskiej – dziękujemy za pierwsze 50 lat! Redakcja jas24info.pl życzy Wam kolejnych dziesięcioleci pełnych słońca na szlakach, niesłabnącego entuzjazmu i wielu nowych pokoleń wędrowców!

Autor: Bogusław Wawro vel Alojzy Godos / Redakcja jas24info.pl