„Nie było łatwo” – to jedno, proste zdanie doskonale oddaje ciężar tamtych dni. W ramach muzealnego cyklu mieszkańcy mieli okazję wysłuchać relacji z historycznego strajku w kopalni „Manifest Lipcowy” z pierwszej ręki. Dzięki zarejestrowanemu i udostępnionemu w sieci nagraniu wideo, do wspomnień Grzegorza Stawskiego – wiceprzewodniczącego Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego i sygnatariusza Porozumienia Jastrzębskiego – może dziś powrócić każdy. Spotkanie, zorganizowane 20 października przez Muzeum Miejskie w Jastrzębiu-Zdroju w zabytkowej przestrzeni Spółki Brackiej, stanowiło wyjątkową podróż w czasie do gorącego przełomu sierpnia i września 1980 roku.
Sierpień '80 z perspektywy kopalnianego placu
Relacja z wydarzeń w kopalni „Manifest Lipcowy” (obecnie KWK „Zofiówka”) to nie tylko zapisy w książkach historycznych – to przede wszystkim ludzkie emocje, odwaga i ogromne ryzyko. Grzegorz Stawski, jako naoczny świadek i bezpośredni uczestnik tamtych dni, przybliżył słuchaczom atmosferę niepewności i napięcia, jakie towarzyszyły górnikom podejmującym decyzję o przerwaniu pracy.
Strajk na Śląsku, choć wpisywał się w ogólnopolską falę protestów, miał swoją własną, unikalną specyfikę. Do historycznych postulatów gdańskich (w tym powołania wolnych i niezależnych związków zawodowych), jastrzębscy robotnicy dołożyli kluczowe z ich perspektywy żądania socjalne. Na sztandarach znalazło się m.in. zniesienie znienawidzonego, wyniszczającego zdrowie systemu czterobrygadowego oraz postulat wprowadzenia wolnych sobót i niedziel. Jak wynika z relacji opowiedzianej podczas spotkania, opór ówczesnej władzy wobec żądań górników był ogromny, a strach o bezpieczeństwo własnych rodzin mieszał się na kopalnianym placu z niezwykłym, bezprecedensowym poczuciem pracowniczej solidarności.
Droga do Porozumienia Jastrzębskiego
Podczas rozmowy pod hasłem „Nie było łatwo” wyłonił się obraz żmudnych negocjacji z rządem i budowania wspólnego frontu protestujących zakładów. Grzegorz Stawski opowiadał o działaniach wewnątrz Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego (MKS), w którym pełnił zaszczytną, ale i niezwykle odpowiedzialną funkcję wiceprzewodniczącego. Była to praca pod olbrzymią presją psychiczną, wymagająca doskonałej samoorganizacji, dyscypliny i rozwagi, by nie dać się sprowokować.
Punktem kulminacyjnym tych trzymających w napięciu dni był 3 września 1980 roku. To wtedy podpisano Porozumienie Jastrzębskie, zamykając tym samym falę ogólnopolskich strajków. Podpis Grzegorza Stawskiego złożony na tym dokumencie przypieczętował reformy, które ostatecznie zburzyły dotychczasowy porządek polityczno-gospodarczy w PRL, dając Polakom fundament pod budowę wolności.
Cyfrowa kapsuła czasu
Wydarzenia z cyklu „Zatrzymane historie” pełnią kluczową rolę w pielęgnowaniu pamięci o górniczym etosie i wolnościowym dziedzictwie regionu śląskiego. Dokumentacja wideo z tego wydarzenia, dostępna na platformie YouTube, to coś więcej niż zwykła relacja. To cyfrowa kapsuła czasu.
Daje ona młodszym pokoleniom szansę na zrozumienie, że prawa pracownicze – w tym pozornie oczywiste dziś wolne weekendy – nie zostały nam dane raz na zawsze, lecz wywalczono je wielką determinacją zwykłych ludzi ponad cztery dekady temu. Zgodnie z tytułem spotkania – droga do tej normalności z pewnością nie była łatwa.
